W swojej pracy przeszłam przez mnóstwo zespołów. Czasem miałam wrażenie, że nagle stałam się częścią dobrze naoliwionej maszyny — praca była czystą przyjemnością, a razem byliśmy w stanie przenosić góry. Niestety, wiele razy trafiałam też na zespół, gdzie tylko czekałam na koniec męki i na moment, w którym wreszcie będę mogła pracować pod mniejszą presją, ale efektywniej, bo każdy najmniejszy problem był tam jak góra lodowa.

Dla wielu osób celem w pracy jest „skończyć projekt na czas”. Dla kogoś innego to „nie wyjść na osobę, która nic nie wie”. Ktoś trzeci chce „dotrwać do piątku z minimalnym kosztem emocjonalnym”, bo reszta życia jest ważniejsza. Wszyscy formalnie pracujemy nad tym samym, kiedy jesteśmy przydzieleni do zespołu, ale w praktyce każdy zmaga się z czymś innym.

Jeśli spojrzymy na pracę zespołową przez filtr myślenia systemowego, przenosimy uwagę z osobnych jednostek należących do zespołu na samą jego strukturę — tę, która wywołuje nasze zachowania — oraz na relacje między poszczególnymi osobami.

Na czym polega kluczowa zamiana w tym spojrzeniu? Zespół to nie zbiór przypadkowych ludzi, tylko zestaw wzajemnie połączonych elementów, których interakcje generują rezultaty, nad którymi żaden pojedynczy członek nie ma kontroli.

Kiedy coś idzie nie tak, osoba myśląca systemowo nie szuka „tego, kto zawinił”, a zamiast tego pyta, który element struktury sprawił, że w ogóle doszło do błędu.

Całość zachowuje się inaczej niż osobne elementy

Często mówi się o tym w motywujących przemówieniach i na szkoleniach dla „leaderów”: nie chodzi tylko o talent, bo pięcioro utalentowanych ludzi może stworzyć przeciętny zespół, a pięcioro przeciętnych — świetny.

Z własnego doświadczenia przyznam, że to prawda. Wydajność i nasze zespołowe sukcesy biorą się z tego, jak jesteśmy ze sobą połączeni: z tego, jak przekazujemy sobie pracę, z naszych zależności i z komunikacji.

Chociaż wielu by chciało, nie da się przewidzieć rezultatów zespołu, sumując zdolności jednostek. Między innymi dlatego odejście kogoś z zespołu i zastąpienie go nową osobą bywa tak chaotyczne — nawet gdy ta nowa osoba jest pełna doświadczenia i talentu. Sama często muszę walczyć w pracy z przekonaniem innych, że przecież możemy łatwo dodać lub wymienić parę osób w zespole, jeśli nagle będziemy potrzebować więcej ludzi do pracy lub konkretnych umiejętności. Niestety, ale to tylko proszenie się o kilkumiesięczny chaos i przetasowanie wielu rzeczy, które do tej pory działały.

Pętle napędzają się nawzajem

Zespół, który sobie ufa, komunikuje się bardziej otwarcie, co buduje jeszcze większe zaufanie — to jedna z pętli. Pętle potrafią też stabilizować albo stawiać opór zmianie: jeśli zaczniemy naciskać na zespół i używać presji, żeby działał szybciej, gwarantuję, że jakość spadnie, generując korekty, które później spowolnią go jeszcze bardziej. Nigdy nie zrozumiem, dlaczego niektórzy „leaderzy” decydują się motywować swój zespół, mówiąc, że musi pracować więcej, i wytykając kolejne punkty wymagające uwagi. Serio?

Większość dysfunkcji w zespole to pętle, a nie pojedyncze zdarzenia. Powtarzający się niedotrzymany termin to nie problem z dyscypliną — to raczej pętla, której powód trzeba znaleźć, żeby ją rozwiązać.

To struktura napędza zachowanie, niekoniecznie charakter

Jeśli „leniwy” członek zespołu jest notorycznie wyłączany z rozmów, moje pytanie brzmi: jak obwinianie go ma nam pomóc? Zamiast rozwiązania problemu powodujemy tylko osłabione ogniwo — osobę, która nie potrafi reagować odpowiednio na sytuacje, bo nie ma ich pełnego obrazu. To kolejna pętla, która będzie się tylko wzmacniać.

Obwinianie jednostek rzadko ma sens. Myśląc systemowo, powinniśmy zastanawiać się nad innymi rzeczami: jaki mamy przepływ informacji, jakie jest obciążenie pracą i czy nasze role są dla nas wszystkich jasne. Bo jeśli zmienimy strukturę, zachowanie zwykle zmieni się razem z nią — a to coś, czego żadne „starajcie się bardziej” nigdy nie osiągnie.

A gdzie w tym wszystkim jesteśmy my?

Myślenie systemowe może stać się wygodną wymówką, żeby powiedzieć: „To system, nie ja.” „Taką mamy strukturę.” Jeśli wszystko tłumaczymy strukturą, to w pewnym momencie rozpuszczamy w niej indywidualną odpowiedzialność do zera — a to raczej do niczego nie doprowadzi.

Struktura kształtuje to, jak się zachowujemy, a jednocześnie wciąż dokonujemy wyborów wewnątrz niej. To, że nikt w zespole nie mówi głośno o problemach, nie znaczy, że ty też masz milczeć. A to, że łatwiej jest poczekać, aż ktoś inny zareaguje, nie sprawia, że twoja bierność przestaje być wyborem. Musimy znaleźć balans pomiędzy tym, kiedy lekka presja działa, a kiedy lepiej odpuścić i pozwolić ludziom robić swoje. Każdy z nas jest częścią jakiegoś systemu i zrozumienie tej struktury nie zwalnia nas z myślenia, tylko pozwala zobaczyć, gdzie nasze zmiany są najbardziej potrzebne.

Może więc najlepsze pytanie nie brzmi „kto zawinił” ani „co w systemie zawiodło”, tylko coś innego: na którą część akurat ja mam wpływ.

Subscribe now

Jak nie stracić się w polityce

Biznes i polityka to niby dwie różne rzeczy, ale w pewnym momencie stykają się ze sobą i jedno nie istnieje bez drugiego, bo mają ze sobą więcej wspólnego niż może nam się wydawać – obie te “gry” polegają na władzy, sojuszach i wiedzy, kto tak naprawdę podejmuje decyzje. Jest teraz taki jeden prezydent na świecie, który bardzo dobrze pokazuje, jak w polityce nie powinno być miejsca na ludzi biznesu, a jednocześnie jak ludzie biznesu są w stanie sobie świetnie poradzić w świecie polityki.

Kiedy pracujesz dla dużej organizacji, w końcu napotkasz polityczną grę, ale często nadal masz wybór – wycofasz się, starając się nie uczestniczyć w walkach o stołek, lub zaczniesz walczyć o to, co Twoim zdaniem Ci się “należy”. Niestety, nie ma innego wyjścia i z przykrością muszę powiedzieć, że opcja “nic nierobienia” często nie jest tą bezpieczniejszą ani lepszą. Jak już kiedyś pisałam – brak decyzji to też decyzja. Niestawianie się w politycznych rozmowach często sprowadza Cię na gorszą pozycję względem rozwoju, bo zostajesz w tyle na tle tych, którzy zdecydowali się zagrać w tę grę.

Niestety, życie bywa bardzo niesprawiedliwe, a polityka w organizacji tylko to potwierdza. Często te najważniejsze decyzje nie są podejmowane na spotkaniach, na których mają być. Te rzeczy są ustalone dużo wcześniej, a wiedza, kto tak naprawdę podejmuje decyzje i jakie ma motywy, pozwala na lepsze zrozumienie, co tak naprawdę firma uznaje za wartości oraz jak zarabia na siebie pieniądze.

Umiejętność ocenienia sytuacji oraz dobrego wyboru, jak się zachować bez stracenia siebie, jest chyba najtrudniejszą rzeczą do opanowania w systemie korporacji, ale pomoże Ci zrozumieć dynamikę i gdzie się ustawić. Nie chodzi tu o “zabawę” w grę – tylko o zrozumienie systemu, w którym się obracasz, tak aby pracować w tym systemie, a nie przeciwko niemu.

Budowanie swojej siatki

Zazwyczaj w firmach nie zyskuje ta, która ma najlepsze kwalifikacje lub doświadczenie, tylko ta, która zna najwięcej ludzi i wie, jak z takich znajomości skorzystać. A ludzie w pracy są wszędzie – to będą nasi znajomi z zespołu, klienci lub ktoś na pracowym piwku w pubie.

Codzienna praca z ludźmi pokazała mi, jak bardzo potrzebujemy siebie nawzajem i co dzięki temu możemy zyskać. Nie mówię tu o przekupstwie lub grze nie fair, a raczej o umiejętności łatwego nawiązywania kontaktów bez koniecznego celu natychmiastowego. Pracujemy z ludźmi i to od ludzi zależy, jak ta praca będzie wyglądać – warto nauczyć się, jak nawiązywać te kontakty, bo nasz indywidualny świat jest dosyć mały – istnieje szansa, że jeszcze kiedyś spotkasz tę osobę, nauczysz się czegoś nowego lub będziecie potrzebować siebie nawzajem.

Jak pracować z ludźmi, z którymi się nie zgadzasz

Nie wiem, czy na studiach w Polsce są projekty grupowe, ale na moich były… i była to tylko męczarnia. Dogadywanie się z ludźmi, którzy niekoniecznie mają takie samo podejście do pracy jak Ty, lub gorzej – mają inną opinię niż Ty, jest na porządku dziennym, bo to nie my wybieramy, z kim będziemy dzisiaj pracować. Co możemy wybrać, to jak efektywna ta praca będzie.

“Trudne charaktery” często uczą nas więcej niż ci, z którymi dogadujemy się bez problemów, bo z takimi musimy wyjść poza naszą strefę komfortu. To sztuka nauczyć się, jak rozmawiać z ludźmi efektywnie, bez wchodzenia w niepotrzebne konflikty – dzięki temu mamy szansę trochę poszerzyć swoje poglądy, ale też skonfrontować to, co uznajemy za oczywiste.

Praca z ludźmi “takimi jak Ty” jest bardzo prosta i często lekka, ale to jest bardzo zgubne. Osoby, które challengują status quo, często doprowadzają do przełomów.

Share Ula Ladysz

Kiedy lepiej odejść niż walczyć z wiatrakami

Wierzę, że każda sytuacja jest w stanie czegoś nas nauczyć, jeśli mamy właściwe podejście i otwartą głowę. Ale jednocześnie wszystko kiedyś się kończy i nie ma sensu siedzieć w czymś, co już nam nie służy, bo to proszenie się o wypalenie zawodowe. Często też zmiana pracy kojarzy nam się ze zdradą i brakiem lojalności do ludzi lub firmy.

Warto szybko zrozumieć, że pracę powinniśmy zmienić zanim się okaże, że jedynym motywem naszej pracy są zarobki. A to wymaga dobrej oceny i ciągłego weryfikowania sygnałów, które koniec końców poprowadzą nas do czegoś lepszego. Często zostajemy za długo ze względu na komfort pracy w znanym miejscu. A zmiana pracy też wiele uczy – nie każda “gra” jest warta świeczki. Wiedzieć kiedy odejść, to też umiejętność.

Leave a comment

Dzisiaj o czymś co siadło w mojej głowie szczególnie w kwestii wdrażania technologii AI, ale jak zwykle — nie tylko do tego się ogranicza, bo AI pomimo swojej wielkiej innowacji, raczej nie zapowiada się, że przeskoczy problemy jakie napotkały inne technologie.

Share

Kiedykolwiek człowiek projektuje coś nowego, naszym zamiarem jest przedstawienie idealnego scenariusza, gdzie wszystko wygląda jak powinno, Utopia. Owszem, nasze predykcje mają jakiś tam margines błędu, lub wręcz spisujemy ryzyka i pożądane zachowania oraz sposoby zarządzania nimi gdy coś pójdzie nie tak, jednak nikt nie lubi się skupiać na negatywach, tym bardziej jeśli najsłabszym ogniwem w tym wszystkim jest sam człowiek.

Nasze dzisiejsze systemy, w jakich działa społeczeństwo, są już nieoddzielne od technologii, więc bardzo często system rozpisany jest jako “współpraca” technologii z człowiekiem, lub człowiek jako tylko trochę ingerujący w to, co technologia robi sama (czyli coś, do czego jeszcze bardziej popycha nas AI). I niestety, ciężko to przyznać, ale taki system jest stworzony pod ludzi, którzy nie istnieją. My, ludzie, możemy doskonale znać teorię, ale to nie oznacza, że będziemy działać jak w zegarku.

To nie jest oczywiście tylko problem technologii, ale ze względu na moje zawodowe spaczenia weźmy przykład systemu opracowywania oprogramowań. Aktualnym celem człowieka jest poprowadzenie całego tego procesu (to się niedługo trochę odwróci, ale dzisiaj nie o tym). Wraz z rozwojem technologii udało nam się bardzo wiele z tych etapów już zautomatyzować i chyba dzięki temu jeszcze dokładniej widać, że proces sypie się zazwyczaj gdy nadchodzi “krok” człowieka. Nasz cały proces testowania kodu może już być zminimalizowany do kilku minut, ale potem potrzebny jest człowiek, który zrobi review, a to będzie… jak będzie :). I co się wtedy dzieje? Zazwyczaj pojawia się frustracja, że proces jest za wolny i zajmuje za dużo czasu. Tylko że nikt nie pyta, dlaczego tak się stało i czyja jest to wina.

I tu wrócę do tego, co powiedziałam o psychologii na początku. Te same mechanizmy, które “psują” nam idealny proces w pracy, działają tak samo dobrze w nas samych. Chyba nie będę sama, kiedy przyznam, że bardzo często napotykam się na sytuację, która czegoś ode mnie wymaga, ja znam teorię i rozumiem dlaczego, ale… potem i tak tego nie robię.

Każdy z nas wie, jakie jest zapotrzebowanie snu u dorosłego człowieka i żeby ograniczać użycie telefonu przed snem. Nie ma w tym ani nic odkrywczego, ani trudnego. A jednak wielu z nas łapie się na scrollowaniu telefonu “bo nie możemy zasnąć”, lub po prostu znajdujemy sobie jakieś zajęcie, od którego nie możemy się oderwać, zupełnie ignorując to, co dla nas zdrowe, i już później nieuniknione nadchodzące zmęczenie o poranku. Czasem to nawet nie jest zapomnienie, to świadomy wybór, żeby jeszcze chwilę mieć czas dla siebie, nawet jeśli wiemy, że zapłacimy za to jutro rano. Znalazłam, że jest na to nawet nazwa — “bedtime procrastination” i badacze potwierdzają, że ponad połowa z nas regularnie kładzie się spać później niż planowała. Wiemy jak system powinien działać, a mimo wszystko nic nie robimy.

A teraz wyobraźmy sobie, na jaką skalę taki mechanizm działa w organizacji. Nie mówimy już o jednej osobie, która odkłada swój sen na potem, ale o całym systemie, który zakłada, że ludzie będą postępować racjonalnie i konsekwentnie, a potem wychodzi jak to z ludźmi zawsze bywa.

I nigdzie nie widzę tego teraz lepiej, niż w tym, co dzieje się z AI. Każda implementacja AI, którą obserwuję w organizacjach, opiera się na zestawie założeń dotyczących ludzi, którzy będą z nią pracować. Że będą sprawdzać wyniki, zamiast im ślepo ufać, lub że wyniki będą idealne, bo dane, na jakich będziemy pracować, są bez skazy. Tak samo zakładamy nowe sposoby pracy, zamiast ciągłego szukania obejść w procesach, jakie często mają miejsce teraz. Oraz, że ludzie chętnie będą zgłaszać błędy, kiedy tylko je zauważą, zamiast zaakceptować wynik, bo poprawianie maszyny wydaje się nie na miejscu albo po prostu nie jest ich problemem. Nasze systemy zakładają, że wszyscy będziemy konsekwentni, uważni i racjonalni, czyli dokładnie jak mówiłam na początku, będziemy ludźmi, którzy nie istnieją.

Widzę to regularnie przy projektowaniu nowych procesów z AI. Zespoły albo idą za daleko, AI przejmuje kontrolę, a człowiek przestaje sprawdzać, bo “system się tym zajmuje”. Albo nie idą wystarczająco daleko, człowiek nadal robi ręcznie to, co technologia już zrobiła, bo nikt nie czuje się komfortowo, żeby naprawdę jej zaufać. Oba scenariusze były do przewidzenia, choć żaden nie był w planach.

Subscribe now

A najczęstszy błąd, jaki widzę? AI dokładana jest “na wierzch” tego, co już istnieje, jakby warstwa technologii miała naprawić to, co od zawsze było problemem ludzkim.

Moim celem nie jest krytyka AI tylko obserwacja dotycząca tego, jak ją wdrażamy, z całym entuzjazmem i ogromym budżetem, jaki się na to kieruje, zakładając, że ludzka część jakoś się sama dopasuje do nowego. Tak samo jak ułożyła się przy każdej poprzedniej technologii.

Jedną z moich lekcji pracy w technologii jest to, że najtrudniejszą częścią każdego wdrożenia nie jest technologia. Technologia robi to, do czego została zaprojektowana. Najtrudniejszą częścią jest człowiek. Nie zawsze dlatego, że jest leniwy, nieodpowiedzialny czy trudny. Ale dlatego, że jest zmęczony, emocjonalny, niecierpliwy, a jednocześnie kreatywny, empatyczny i zdolny do osądu, którego żadna maszyna nie zastąpi.

Problem w tym, że nie ma wersji człowieka bez tych wad. Zmęczenie, emocje, chwilowe decyzje to nie błędy do usunięcia. To jesteśmy my. I żaden system tego nie zmieni. Te same cechy, które sprawiają, że zawodzi system, sprawiają też, że jesteśmy w nim niezbędni.

Jako, że weszliśmy w czerwiec, postanowiłam spisać tutaj parę rzeczy, które umiliły mi zeszły miesiąc, czyli trochę o tym co widziałam, przeczytałam, i robiłam w maju.

Moja książka miesiąca: Careless People: A Cautionary Tale of Power, Greed, and Lost Idealism / Bezwzględni. O władzy, chciwości i upadku ideałów największego portalu społecznościowego. (Sarah Wynn-Williams) — nie jest to lekka lektura, momentami wręcz obrzydza, ale na pewno warta. Autorka osiem lat po odejściu z Facebooka ujawnia całą prawdę o pracy u boku Marka Zuckerberga i Sheryl Sandberg.

Nowe miejsce miesiąca: Yorkshire, Wielka Brytania. Mój pierwszy raz w tym rejonie kraju i na pewno nie ostatni. Dla tych, którzy uważają, że nie ma tu nic ciekawego w Anglii do zobaczenia — mamy maskonury!

Najciekawszy temat rozmowy, który parę razy się przewinął w tym miesiącu: Bogactwo Stanów Zjednoczonych, oraz to jak kraj doszedł do takiej władzy, jaką ma dziś.

Highlight wydarzenie: Koncert Rosalía w O2 w Londynie. Tu musze przyznać, że nawet nie wiem jak bardzo (lub nie) popularna Rosalía jest w Polsce, ale póki co w UK pnie się tylko w górę. Koncert był przepiękny, a jednocześnie bardzo prosty, dzięki czemu skupił całą uwagę na wokalu piosenkarki.

Leave a comment

Subscribe now

Instagram przez lata serwował mi inny obraz pracy niż moja codzienność:

Wstajesz wcześnie, wypijasz litr wody, robisz sobie kawę, proteinowe śniadanie, skin care, potem trochę spisywania w dzienniku, workout i jesteś gotowa na dzień. Zaczyna się zawsze od sprawdzenia kalendarza, odpisywanie na maile przez pierwszą godzinę, a potem masz czas na jakieś spotkania lub od razu zabierasz się do własnej pracy. W międzyczasie nic cię nie rozprasza, bo potrafisz utrzymać skupienie przez dłuższy czas. Potem robisz lunch. Szybki, zdrowy, pyszny. Mały treat w postaci kostki gorzkiej czekolady i znowu do pracy. Wszystko jest pięknie oznaczone w kalendarzu, nic się nie sypie, masz piękne gadżety na biurku, porządek w domu. Twoja praca jest ESTETYCZNA.

Odinstalowałam Instagram dwa miesiące temu i jeszcze nie wróciłam (coraz bardziej myślę, że chyba nie wrócę wcale…). Za to zastanawiam się, kto ma czas i szansę na tak efektywne dni i czyja praca mogłaby być codziennie tak… piękna?

Kiedy przestałam scrollować tę appkę, spodziewałam się, że zyskam więcej czasu, ale zyskałam coś jeszcze — ciszę, dzięki której zobaczyłam, jak bardzo aspirowałam do cudzego życia. London girlies z idealną karierą, pięknym mieszkaniem, codziennie posuwające metrem do swojej wysoko płatnej i satysfakcjonującej pracy w super outfitcie, który mówi “mam to wszystko pod kontrolą” to obraz, który przez długi czas scrollowałam i nieświadomie porównywałam ich życie do swojego. Wynik tego porównania zawsze był ten sam: cierpię na brak sukcesu, muszę pracować inaczej, bo w ogóle nie wyglądam jak one. Bez Instagrama to porównanie po prostu zniknęło za to przyszły myśli zwątpienia czy takie życie jest w ogóle możliwe. I okazało się, że kiedy nie śledzisz cudzych sukcesów, masz więcej czasu, żeby pracować nad swoim własnym. Nikt nie musi wiedzieć, co robisz, żebyś była w tym dobra.

Moja praca to w 80% dzień składający się z siedzenia na spotkaniach, bo tak najczęściej wygląda rozwiązywanie problemów. Często przynosi to efekty, ale też wiele razy kończy się na poczuciu braku osiągnięcia czegokolwiek. Mam też dni, lub wręcz tygodnie, które spędzam nad kolejną prezentacją w PPT (żebym potem mogła ją omówić na kolejnym callu :) ). AI tu często pomaga, ale nie zrobi za mnie pracy kreatywnej, nie dowiezie tego sedna, o które ktoś prosi.

Każda praca, w korpo czy we własnym biznesie, na pewno wymaga od nas dni, kiedy siedzimy i robimy… no bo inaczej się nie da. Każda praca jest czasem nudna, nie chcemy jej robić, wątpimy w nią, zastanawiamy się, po co to wszystko. Niestety takie dni z reelsa na Instagramie występują rzadziej niż częściej u wielu ludzi.

I te nudne dni to nie jest przerwa od pracy, tylko… życie. Jakkolwiek byśmy nie chcieli, rzadko widać wynik bez większego wkładu własnego. Powtarzano mi to od czasów szkolnych i już się nie kłócę. Przez długi czas myślałam, że nudne dni to coś, co trzeba przeżyć, żeby dotrzeć do tych dobrych. Że to taki koszt, który się płaci. Te dni, w których nic spektakularnego się nie dzieje, w których siedzę i robię, bo trzeba zrobić, są dokładnie tym, z czego praca się składa. Nie z przełomów, tylko z codzienności.

Jest jeszcze jedna rzecz, o której rzadko się mówi wprost. Wiele osób pokazuje swoje życie zawodowe w mediach społecznościowych nie dlatego, że im się wiedzie, ale dlatego, że chcą udowodnić coś sobie albo innym. Aktualnie LinkedIn sprawia mi fizyczny dyskomfort za każdym razem, kiedy muszę coś napisać, i czuję cringe czytając niektóre wpisy innych. Czuję się nieszczera, bo dzisiejszy format tego miejsca wymaga ode mnie wersji, w której siebie nie rozpoznaję. Wiem, że na tym tracę, bo widoczność buduje się też przez obecność w sieci. Ale brak postu na LinkedIn nie znaczy, że nic się nie dzieje. Znaczy tylko, że nie krzyczę o tym.

W zeszłym tygodniu miałam swój (kolejny) mini kryzys, kiedy siedziałam przed zadaniem, którego bardzo nie chciałam robić (call me lazy). Nic dramatycznego się nie działo, ale dla mnie to był koszmar nudy. Kiedyś, za czasów Instagrama, mój dzień zamieniłby się w totalną papkę, bo szukając odskoczni zajęłabym się scrollowaniem internetu, żeby jakoś odwlec konieczność. Teraz już nie mam wymówki, ale moje dni nie stały się bardziej ESTETYCZNE. Na szczęście wybiłam sobie z głowy, że powinny takie być. Ta nuda w pracy przestała być wyznacznikiem, że coś jest nie tak, po prostu to zaakceptowałam.

Subscribe now

I na koniec rzecz, której Instagram nie pokazuje: że można usiąść z tym uczuciem i po prostu poczekać, aż minie. Nie każdy moment wymaga rozwiązania lub naprawy.

Dzisiaj rano, kiedy pisałam ten tekst, trafiłam na Substacku na notkę z krótkim wpisem z zeszytu: “Dni, w których nic nie tworzysz, są normalną częścią życia artysty.” Patrząc na ilość polubień i komentarzy, wiadomość trafia chyba nie tylko do artystów. Dotyczy też tych, którzy siedzą na spotkaniach i robią prezentacje w PowerPoincie. Nudne dni są częścią tej pracy tak samo jak te “najlepsze”. Nie trzeba ich estetyzować. Wystarczy je zaakceptować.

Subscribe now

Subscribe now

Nie wiem, ile razy już słyszałam w pracy “postanowiliśmy zmienić naszą strukturę”, “wprowadzamy ważne zmiany, które doprowadzą nas do sukcesu”. Restrukturyzacje, transformacje i inne duże projekty są tworzone co chwilę, a każdy z nich obiecuje pozytywny wzrost liczb, szczęśliwsze życie pracowników pełne sukcesu, oraz prostsze, lepiej zorganizowane procesy w organizacji. Takie obietnice przypominają mi reklamy suplementów lub aplikacji oferujących kolejną subskrypcję w zamian za transformację życia.

Niestety, często sprowadza się to do mówienia “Jesteśmy gotowi na zmianę”, kiedy tak naprawdę nie jesteśmy. Problem nie leży w złych intencjach. Liderzy i managerowie naprawdę często wierzą w to, co mówią, a ich gotowość na zmianę jest w tej chwili szczera. Ale szczerość i mówienie to za mało.

Prawdziwa gotowość wymaga akceptacji, że przez chwilę będzie gorzej, zanim będzie lepiej, oraz rezygnacji z czegoś, co czasami działa lub wystarczająco, na rzecz czegoś, co może zadziałać lepiej. Wymaga odwagi do zmiany sposobu naszego myślenia i tego, jak podchodzimy do nowych problemów, które się pojawią. A tego często brakuje.

Gdzie naprawdę siedzi opór

W teorii zarządzania zmianą mówi się o oporze pracowników. Ludzie z natury nie lubią zmian i trzeba ich długo przekonywać do czegoś, kiedy nie chcą tego zrobić. Mamy też problem paraliżu decyzyjnego, o którym trochę już pisałam tutaj:

Sama widzę to w sobie, kiedy ktoś próbuje zasugerować mi inną metodę na osiągnięcie celu, moja pierwsza reakcja to zazwyczaj “A co Ty o tym wiesz, że się odzywasz?” A uważam się za osobę, która dobrze przyjmuje feedback :)

Dlatego często w pracy managerowie mają za zadanie “zarządzić przez zmianę”, komunikować, angażować i pokazywać na podstawie własnego przykładu. I to właściwa droga, ale nie do końca wystarczy, aby w końcu odnieść sukces na poziomie całej organizacji.

Decyzje o tym, że czas na zmiany w firmie, często przychodzą z góry i są motywowane jakimiś liczbami lub potrzebą nadgonienia konkurencji. Tam widać duży entuzjazm i determinację do zmian, a wszystko to pięknie rozpisane na slajdzie ppt. W efekcie nasze wskaźniki sukcesu w transformacji ustala górna warstwa organizacji, która często ma mało wspólnego z rzeczywistymi i codziennymi problemami pracowników. Potem zmiana trafia w środek organizacji — i tam zamiera lub spotyka się ze ścianą.

Pracując nad wdrażaniem zmian i “wytykaniem”, gdzie powinniśmy skupiać naszą energię w systemach organizacji, często widzę, że “middle management” nie jest do końca wszystkiemu winny, ale niestety nie mogę powiedzieć, że tylko pomaga. “Środek” hierarchii organizacji nie jest zły sam w sobie To strefa, która jest często racjonalna i widzi, jak nierealne są wymagania od góry. Ludzie widzą, że nowe narzędzie zostało wdrożone, i teraz zamiast lepszych procesów mamy dwa, które nadal trzeba wykonywać, a jeśli nie jest zrobione, to ich wina, i ich problem.

Wiele osób odbiera transformacje lub narzucane zmiany jako coś, co trzeba zrobić, bo ktoś nam kazał, i jest to zbędny wysiłek, który nic nie da. Więc traktują to jako check listę, którą trzeba po prostu odhaczyć i gotowe. Niestety, to tylko przepis na zmarnowanie czasu i pieniędzy, a ich teoria się potwierdza i tylko nasyca niechęć. Pętla się zamyka.

Mój szef ostatnio użył przykładu listy zakupów i chyba ją sobie wezmę :) Idziemy do sklepu, kupujemy wszystkie składniki, ale to nie oznacza, że nasz obiad jest teraz ugotowany.

AI jako lustro

Ostatnio widzę ten problem jeszcze wyraźniej przy wprowadzaniu technologii AI.

Tempo, z jakim organizacje wchodzą w AI i inwestują, jest wręcz przerażające. Chyba już każda firma ma jakiś pilot, warsztaty dla pracowników, lub wręcz nazywa siebie liderami w tej dziedzinie. Dobre narzędzia i dostęp do nich razem ze szczerym entuzjazmem na pewno dużo dodają do projektu. Ale rzadko widzę, żeby ktoś odpowiadał na pytanie: co chcemy z tym osiągnąć, co jest naszym targetem, jak zmieni się nasza organizacja i czy jesteśmy na to gotowi?

Jeśli procesy są chaotyczne, komunikacja między zespołami działa przez maile i ciągnie się miesiącami, a wymagania zmieniają się co tydzień, to wdrożenie AI nałożone na ten chaos raczej nic nie naprawi, a tylko przyspieszy chaos. Robiąc rzeczy co prawda szybciej i więcej, ale nadal złe rzeczy. Jeśli czyjaś odpowiedź na pytanie o potrzebę technologii AI to “żeby przyspieszyć naszą produkcję”, to warto zapytać, dlaczego produkcja jest w ogóle wolna. I czy naprawdę jesteśmy gotowi na odpowiedź i pracę, jaka się z tym wiąże. Transformacja przez AI, która nie dotyka źródła problemów, to nie transformacja tylko nowy branding do podtrzymania statusu quo.

ALE SPOKO, MY TEŻ TAK ROBIMY

Share Ula Ladysz

Uczciwie, to nie jest tylko problem korpo. Robimy dokładnie to samo w życiu prywatnym. “W tym roku naprawdę wezmę się za siebie.” Powiedział chyba każdy w którymś styczniu swojego życia…

Na początku roku łatwo nasycić poczucie mobilizacji, chęci do zmiany i wskazać na wszystkie znaki z kosmosu, że to jest Twój czas na lepsze, zdrowe życie bez stresu. Pobieramy aplikację do medytacji, kupujemy subskrypcję w Headspace albo Calm, który często jest wtedy w promocji lub ma darmowy okres próbny. Przez pierwsze trzy dni jesteśmy spokojniejsi. Naprawdę! A potem jakoś tak się zdarza, że powiadomienie z appki jest niezauważalne lub łatwo je zignorować, więc scrollujemy Instagram, tylko podsycając wyskok dopaminy (czyli totalne przeciwieństwo naszego zamiaru).

Tak samo można podać przykład z dietą keto czy postem przerywanym zamiast zastanowienia się, co i jak jemy, aby ograniczyć te mniej zdrowe elementy, a skupić się na zdrowych nawykach. Lub klasyczek sportowy, czyli rozpoczęcie regularnego biegania po trzy razy w tygodniu od razu od pięciu kilometrów na start, bo krótsze dystanse się nie liczą. Zaczynamy z tym samym zdaniem: tym razem naprawdę spróbuję. I naprawdę próbujemy. Ale tylko przez jakiś czas, bo szybko stajemy się zbyt zmęczeni, demotywuje nas “słaby” wynikim i brak natychmiastowych wyników. Jeśli chcesz rzeczywiście zmienić swoje nawyki, lub styl życia, to przed Tobą długa droga wymagająca konsekwencji i determinacji.

Zmiana nie klei się nie dlatego, że jesteśmy słabi czy leniwi. Tylko dlatego, że deklaracja zmiany a rzeczywista zmiana to dwie bardzo różne rzeczy. Pierwsza jest łatwa, przyjemna i warta do wykorzystania jako pierwszy kop mobilizacji. Druga jest często nudna, powolna i wymaga rezygnacji z czegoś, do czego jesteśmy przywiązani. Bez wyjścia ze strefy komfortu, nie będzie miała żadnego znaczenia.

Nie mam recepty na lek, bo nie wierzę w jedną receptę pasującą do każdego. Ale widzę pewien wzór w organizacjach, i w życiu: zmiana, która zostaje, zaczyna się od pytania, które jest trochę niewygodne. Nie “jak możemy być lepsi niż inni?”, bo to pytanie jest ważne, ale też dosyć łatwe. Powinniśmy za to pytać: “co tak naprawdę chcemy zmienić lub przestać robić?” Albo: “gdzie udajemy, że coś działa, kiedy nie działa?”

To pytania, które nie są zbyt popularne, żeby wylądować w prezentacji. Nie ma na nie dobrego KPI, które łatwo odhaczyć z listy. I właśnie dlatego są unikane. Liderzy mówią “jesteśmy gotowi na zmianę” a większość z nich gotowa jest na zmianę, która nie wymaga od nich zmiany. To jest właśnie definicja problemu.

Subscribe now

Token to najmniejsza jednostka, na której działa AI — mniej więcej sylaba lub krótki fragment słowa. Każde pytanie, które zadajesz chatbotowi, każdy raport który streszczasz, każdy mail który generujesz — to wszystko są tokeny. I choć my tego nie widzimy, mają swoją cenę, koszt energetyczny. I coraz wyraźniej — mają swoje konsekwencje zawodowe i społeczne.

Bo niestety Meta nie jest wyjątkiem, to bardziej wygląda jak powtórka czegoś, co robimy od dawna i to nie tylko w pracy, ale też w życiu.

Zacznijmy od przykładu rzeczy, którą wielu z nas nosi cały czas na sobie. Zegarek, który liczy kroki, śledzi sen, mierzy tętno (przecież to takie ważne!), i poziom naszego stresu w ciągu dnia. Dane lecą do aplikacji, a ta generuje piękny wykres, który pokazuje czy byłaś dzisiaj wystarczająco aktywna. Dziesięć tysięcy kroków to nie jest cel zdrowotny tylko liczba z kosmosu wymyślona przez japońską firmę marketingową przy okazji sprzedaży krokomierza. Ale świetnie działa, bo daje liczbę, która daje poczucie, że coś robimy i mamy nad tym kontrolę.

Znajdą się też plusy, o których warto pamiętać. Takie mierzenie i obserwowanie swojej “produktywności” może pomagać nam zostać w rutynie, motywować do zdrowszych nawyków, lub pozwoli dostrzec kiedy coś staje się bardziej niepokojące i potrzebuje naszej uwagi.

Media społecznościowe to kolejny dowód na to, jak jako ludzie lubimy skupiać się na liczbach i nie do końca potrzebnych miarach, które mogłyby stanowić osobny artykuł, bo tu można wymieniać więcej i więcej przykładów. Liczba followersów, zasięgi postów, liczba polubień, czas spędzony na platformie. Te liczby nie mierzą czy treść była dobra, lub czy relacja ma cokolwiek wspólnego z rzeczywistością. Te metryki w rzeczywistości pokazują aktywność i widoczność, coś na czym zależy firmą posiadającym platformy social media. A jako społeczeństwo zaczęliśmy wierzyć, że widoczność to wartość, i jeśli nie ma polubień — nie było to warte uwagi i naszego zachodu.

W pracy mechanizm działa tak samo. Przez lata w branży IT mierzono (chociaż chyba powinnam powiedzieć, od lat nadal mierzy się…) produktywność developerów liczbą linii kodu, jaki piszą. Im więcej linijek kodu, tym więcej zrobionej pracy, więc sumie to stajesz się w niej coraz lepszy. Problem w tym, że dobry developer często pisze mniej kodu a nie więcej, ciągle starając się go uprościć, usuwając co zbędne. Ale to trudno pokazać na slajdzie jako pozytywną rzecz, którą łatwo udowodnić. Więc liczymy linijki, a developerzy nauczyli się, że warto pisać jak najdłuższy kod, żeby cyferki i ich ocena na koniec roku się zgadzały.

A teraz wraz z AI wchodzimy na nowy teren możliwości i tego jak można mierzyć naszą produktywność. Skoro AI kosztuje — a kosztuje niemało, bo im lepsza inteligencja tym wyższa stawka za token — firmy zaczęły liczyć kto ile zużywa. A skoro ktoś zaczął liczyć, my z natury zaczniemy optymalizować tę liczbę i będziemy pracować pod “jak najlepszy wynik”. Takie zjawisko już ma nazwę — tokenmaxxing: maksymalizowanie widocznego zużycia AI jako dowód zaangażowania. Pracownicy spędzają czas na generowaniu długich promptów, poprawianiu tekstu tak żeby brzmiał ludzko, a czasem celowym dodawaniu błędów z powrotem żeby nie wyglądał jak wygenerowany, ponieważ w ten sposób są w stanie udowodnić swoje nowe umiejętności i to jak bardziej są produktywni dzięki narzędziom AI.

Mierzenie jest wygodne i daje często złudzenie kontroli. Daje nam odpowiedź zamiast większej ilości pytań, łatwo potwierdzając tezę, na jakiej nam zależy. I zwalnia z najtrudniejszego — z konieczności ocenienia czegoś, czego nie da się łatwo policzyć, czyli prawdziwej wartości, która za tym stoi.

W pracy i w domu działa ten sam mechanizm. Organizacje sięgają po tokenmaxxing z tego samego powodu, dla którego my sięgamy po aplikację do liczenia kroków. Bo ta liczba jest prosta i wydaje się odpowiadać na nasze pytania.

Warto wiedzieć, co naprawdę mierzy twoja organizacja. Ale warto też wiedzieć — co my sami mierzymy i czy są to rzeczywiście przydatne rzeczy. Bo liczby nie kłamią. Ale bardzo chętnie odpowiadają na złe pytania.

Subscribe now

Dużo się pisze o tym, czego AI nie potrafi i jak “zniszczy naszą ludzkość”, bo wszystko straci duszę. Usłyszałam też parę komentarzy w ostatnich tygodniach, że odkąd używamy ChataGPT, to sami przestajemy się myśleć. I chyba właśnie ten moment — kiedy zauważamy, że coś się zmieniło w tym, jak myślimy — jest najważniejszym momentem w całej negatywnej dyskusji o AI. Uważam, że to nie powinna być rozmowa o tym, czy AI jest dobre czy złe. To jest rozmowa o tym, co z tym zrobimy, i czy w ogóle zdajemy sobie z tego sprawę. Tutaj muszę polecić mój wcześniejszy newsletter związany z dokładnie tym tematem, gdzie pisałam o tym jak ważna jest umiejętność krytycznego myślenia. To wszystko to oczywiście nadal prawda i nic się nie zmieniło. Ale jest też odwrotna strona tego medalu, o której ostatnio mówi się rzadziej: AI, używane świadomie, może stać się jednym z najbardziej skutecznych narzędzi krytycznego myślenia, jakie mamy.

Share

Kiedy wygoda staje się nawykiem

Jest coś kuszącego w tym, że AI zawsze ma natychmiastową odpowiedź. Cała jest sprawnie sformułowana, często imponująca w szczegółach (w które często od razu wierzymy!), a do tego większość LLM opiera się na formie chatu, z którym wiele z nas rozmawia jak z najlepszą koleżanką lub terapeutką. Mózg lubi skróty — to nie jest wada, tylko ewolucja. Jeśli coś może za mnie pomyśleć, to dlaczego miałabym to robić sama? Chętnie w tym czasie skupię się na czymś innym (scrollowanie telefonu może?).

Ale, podchodząc trochę inaczej do AI, to narzędzie może być jednym z najlepszych narzędzi do ćwiczenia krytycznego myślenia, nie dlatego, że jest mądre (bo nie jest). Ale dlatego, że jest “cierpliwe”, dostępne o każdej porze i — co najważniejsze — zawsze gotowe odpowiedzieć na kolejne pytanie.

Kiedy przygotowuję się do trudnej rozmowy albo chcę przemyśleć jakiś problem, nie pytam AI o odpowiedź. Promptuję, żeby zagrało adwokata diabła i powiedziało mi, co w moim rozumowaniu może być błędne. Szukam perspektywy, której sama nie widzę. To zupełnie inne użycie tego samego narzędzia, które daje zupełnie inne rezultaty.

Szybko na studiach i potem nawet w pracy zauważyłam coś, co przydaje mi się do dziś: jakość myślenia zależy od jakości pytań, które zadajemy. Nie od tego, ile wiemy. Nie od tego, jak szybko dochodzimy do wniosków. Ale od tego, czy potrafimy zatrzymać się i zapytać: czy na pewno mam rację?

AI, może w tym pomóc — ale tylko jeśli sami zadajemy właściwe pytania. Nie: „Jaka jest odpowiedź?” Ale: „Jakie założenia przyjęłam w tym rozumowaniu?”. Nie: „Napisz mi podsumowanie.” Ale: „Co w tej analizie może być niewystarczające?”

To brzmi jak drobiazg lub może nawet coś oczywistego dla niektórych. Takie podejście zmienia całkowicie to, do czego AI służy. Zamiast narzędzia, które “myśli” za nas — staje się narzędziem, które pomaga nam myśleć lepiej.

Przykład z korpo wzięty:

Wyobraź sobie, że piszesz rekomendację dla swojego zespołu na temat nowego narzędzia, zmiany procesu, cokolwiek. Możesz poprosić AI o dokładnie taki dokument i dostaniesz coś całkiem przyzwoitego w mniej niż minutę. Ale możesz też: napisać swój pierwszy szkic samodzielnie, a potem zapytać AI — „Jakie argumenty przeciwko tej rekomendacji mógłby mieć mój sceptyczny manager?” Albo: „Co w tej logice może być słabym punktem?” Nagle AI nie będzie autorem tylko recenzentem. I to takim, który będzie “pracować” 24 godziny na dobę.

Podobnie jest przy przyswajaniu nowych informacji. Kiedy natrafiam na artykuł, który wydaje mi się bardzo przekonujący, a zwłaszcza kiedy ja się z nim zgadzam, staram się wykorzystać AI do pytania: „Jakie są najpoważniejsze zarzuty wobec tej tezy?” lub proszę AI żeby przeszukało tematykę szerzej i wskazało, co mój tekst pomija. Nie dlatego, że nie ufam autorowi. Ale dlatego, że bardzo łatwo jest przyjąć za prawdę coś, co dobrze brzmi i potwierdza to, w co już wierzę. Pisałam już parę razy na temat bias (uprzedzenia poznawcze) z jakimi żyjemy, staram się wyłapywać momenty, kiedy jest ryzyko, że właśnie przez nie patrzę. AI jest tu doskonałym narzędziem do rozbijania tej bańki — bo w tym wypadku, zadaniem narzędzia nie jest sprawienie, że czuję się dobrze z własnym przekonaniem.

Subscribe now

Pisanie, najlepszy sposób na myślenie

Jest jeszcze jedna rzecz, która może jeszcze bardziej zyskać z AI, i jest nim pisanie.

Sama doskonale wiem, jak dobrze na mnie działa zapisywanie swoich myśli. Od jakiegoś czasu próbuję to robić regularnie — i samo rozpoczęcie pisania tutaj na Substacku już mi dużo pomogło w zbieraniu spostrzeżeń i nadawaniu im sensu. Pisząc, czy to w dzienniku, czy w pojedynczych notatkach, wiele z nas potrafi ułożyć myśli. To właśnie mam na myśli mówiąc „myślenie przez pisanie” — jedna z najbardziej dostępnych technik krytycznej analizy, jaką znam.

Mam swój notatnik i nie zamierzam z niego rezygnować. To przestrzeń osobista — na zrzucenie z siebie natłoku myśli albo na spokojną refleksję bez żadnych rozpraszaczy. Ale w pracy, kiedy potrzebuję szybko zebrać myśli do kupy przed ważną rozmową albo decyzją, sięgam po AI. Wrzucam nieuporządkowane przemyślenia i pytam: „Gdzie w tym rozumowaniu widać sprzeczności?“ albo „Co jest centralnym argumentem, który próbuję tu postawić?“. To nie jest prośba o poprawienie tekstu. To sposób na zobaczenie własnego myślenia z innej perspektywy — zanim pokażę je komukolwiek innemu. Zależy mi na znalezieniu brakujących elementów, lub lepszym formułowaniu danych.

Kiedy informacji jest za dużo, żeby nawet myśleć

Jako społeczeństwo mamy jeszcze problem, o którym dosyć często się mówi i który dotyczy chyba każdego, kto korzysta z internetu. Jesteśmy wystawieni na zbyt wiele bodźców i informacji, które są nie do przetrawienia. Zbyt wiele wiadomości, artykułów, maili, badań, opinii, i ogólnego “contentu” w Internecie. Zbyt wiele źródeł, które mówią różne rzeczy. I zbyt mało czasu i przestrzeni w mózgu żeby przez to wszystko przebrnąć.

W takich warunkach krytyczne myślenie łatwo znika z powodu przeciążenia systemu. Po dziesiątym artykule na ten sam temat przestajesz sprawdzać, kto go napisał i po co, lub nawet za bardzo nie rejestrujesz co czytasz. To jest całkowicie normalna reakcja na zbyt dużą ilość bodźców — i właśnie tu AI może naprawdę pomóc jeśli trzeba. Ale to nie znaczy, że AI będzie czytać za nas i decydować, co ważne. Chodzi o wykonanie pierwszej warstwę pracy — zebrać, posortować, wydobyć główne tezy, zanim my zaczniemy zadawać pytania. Zamiast tonąć w materiale, zaczynamy od mapy. A z mapą w ręku znacznie łatwiej zadawać właściwe pytania.

Weźmy przykład spoza pracy, coś, co wielu z nas lubi czyli planowanie urlopu.

Chcesz polecieć do Nowego Jorku. Otwierasz Skyscannera, potem Google Flights, potem kilka stron z opiniami, potem Reddit, potem czyjś blog o najlepszych dzielnicach, potem drugi blog, który przeczy pierwszemu. Do tego dochodzi Instagram i TikTok, w którym tylko krzyczą, że MUSISZ spać w tym konkretnym miejscu a nie innym, a to miejsce z bajglami to jest NAJLEPSZE na całym Brooklynie. Po godzinie masz dwadzieścia otwartych kart w przeglądarce, trzy sprzeczne rekomendacje co do hotelu i przekonanie — że nie wiesz już nic.

To jest przeciążenie informacją w najprostszej, najbardziej codziennej formie. I to jest dokładnie ten moment, w którym przestajesz myśleć krytycznie — bo mózg po prostu się poddaje.

AI może tu odegrać bardzo fajną konkretną rolę. Nie jako biuro podróży, które wszystko zarezerwuje (chociaż jestem pewna, że do tego etapu niedługo dojdziemy), ale jako coś, co pomaga Ci najpierw postawić właściwe pytania i kryteria, tak żeby cały wyjazd miał sens. Zamiast przeszukiwać wszystko naraz, mówisz: mam pięć dni, interesuję mnie sztuka i dobra kawa, nie chcę spędzać połowy dnia w metrze, tylko zwiedzać dzielnice “po kolei”. I nagle zamiast oceanu możliwości masz kilka dzielnic z hotelem, dwa różne przedziały cenowe do rozpatrzenia i zawężoną listę rzeczy, które rzeczywiście warto sprawdzić. Odzyskujesz kontrolę nad procesem — i przestrzeń, żeby rzeczywiście ocenić, co ma sens, a co tylko dobrze wygląda w social media. Oczywiście, AI nie sprawdzi wszystkiego za Ciebie, ale chociaż pomoże zrozumieć opcje lepiej i nadać jakiś sens tym wszystkim informacjom. To nadal wymaga Twojej uwagi i weryfikacji. Proszę, sprawdzajcie oceny restauracji na Google Maps! Ale AI zrobi pierwszą warstwę pracy. I właśnie to oddaje Ci zdolność do myślenia. Po uzyskaniu jakiegoś planu lub sugestii, radzę potem podważyć propozycje AI, zadać parę konkretnych pytań i zobaczyć co się stanie. Kiedy AI streszcza i porządkuje informacje, nieuchronnie wybiera, co jest ważne i decyduje, co pominąć na podstawie wzorców, nie na podstawie rozumienia kontekstu, który Ty masz. Dlatego nigdy nie powinniśmy traktować tych podsumowań jak gotowej prawdy — tylko jak punkt wyjścia do dalszych pytań. Mapa to nie teren. Streszczenie to nie lektura (chociaż w liceum myślałam inaczej).

Ale AI używane jako narzędzie do wstępnej orientacji w nadmiarze materiału, może przywrócić nam przestrzeń do myślenia, którą przeciążenie informacją nam odbiera.

Świadomie - słowo klucz

Wracam do zdania z początku, że odkąd mamy ChatGPT, przestaliśmy myśleć. To uczciwe i ważne spostrzeżenie. Ale nie nieuchronne.

Korzystam z AI codziennie. W pracy, przy organizowaniu własnych myśli, czy zaczynając jakiś research. I naprawdę to lubię. Ale staram się pamiętać o jednej rzeczy: że to ja zadaję pytania i to ja muszę zdecydować czy dana odpowiedź ma sens. AI zawsze poda mi odpowiedź na mój prompt, niezależnie czy jest dobry czy nie, ale ode mnie zależy, co z tą odpowiedzią zrobię.

Warto wyrobić w sobie świadomy nawyk — który, jak każdy, trzeba pilnować — zwłaszcza, gdy technologia sprawia, że rezygnacja z niego jest tak wygodna. W świecie, w którym każde urządzenie — od telefonu po pralkę — ma wbudowaną inteligencję, naprawdę jedyną rzeczą, której nikt za nas nie zrobi, jest myślenie. Warto z tego nie rezygnować.

Do następnego tygodnia!

tysiące ludzi biegnących, aby zebrać pieniądze na cele charytatywne. Jest też wielu, którzy biorą udział, aby spełnić swoje własne marzenie, udowodnić coś sobie, lub po prostu zobaczyć, czy dadzą radę.

Zacznę na wstępie, że z bieganiem nigdy nie było mi po drodze. W szkole byłam raczej ponieżej średniej, a alergiczna astma tylko bardziej mnie zniechęciła i skończyło się zwolnieniem od lekarza. Przeprosiłam się z tym sportem dopiero w pandemii, w pierwszym lockdownie, kiedy to Londyn stał się miastem postapokaliptycznym, i jedynym powodem, dla którego można było wychodzić z domu w UK to była aktywność fizyczna.

Jest wiele osób, którym sport przychodzi naturalnie - decydują się przebiec maraton, poćwiczą i pyk, kończą z czasem poniżej 3h za pierwszym razem. Ja niestety tak nie mam… moje bieganie to wyklepane kilometry tydzień w tydzień, aż się nie nauczę….

Jak doszło od tego, że teraz mam za sobą pare półmaratonów i jeden maraton?

Zwróciłam uwagę, że bieganie wpływa na moje życie zawodowe, prywatne, chyba najbardziej, na zdrowie psychiczne. To coś, na czym mogę się skupić żeby odsunąć negatywne myśli czy wypchnąć się ze strefy komfortu. I stąd ten tekst.

Determinacja vs. Motywacja

Motywacja jest mi decydowanie potrzebna, ale zauważyłam, że to tylko start. Coś, o co się zaczepię, mój mózg nie będzie mógł przestać o tym myśleć a ja zacznę układać swoje życie pod tę konkretną rzecz. Moją najlepszą motywacją w pracy jest wynagrodzenie (jak każdy), oraz pozytywny feedback od tych, z którymi pracuję. Widzę jak dużo lepszy jest mój tydzień, gdy ktoś po prostu mi podziękuje za to co zrobiłam w pracy. Tak samo, nabieram motywacji, gdy widzę, że moje treningi przyniosły efekty, i poprawiłam swój czas na konkretny dystans — od razu mam ochotę się zapisać na jakiś bieg!

Natomiast motywacja nie idzie za daleko, bez determinacji. To dzięki własnej determinacji pchnę wszystko dalej, i upewniam się, że zostaję w swoim rytmie.

Może to znowu przez to, że bieganie nie przychodzi mi naturalnie, ale uważam, że żeby przebiec maraton, połówkę, lub nawet 10km (w zależności od punktu startowego), potrzebujemy ogromnej determinacji do osiągnięcia celu. Po drodze planu treningowego, jest wiele przeszkód i pokus, ktore łatwo mogą odwrócić naszą uwagę od skupienia się na właściwym celu. Wiele momentów, kiedy nam coś nie wychodzi, i najlepiej było żebyśmy się poddali, bo przecież nie ma sensu się bardziej upokarzać. To determinacja jest do tego, żeby nas przytrzymać.

Wyobrażam sobie, że podobnie jest z nauką gry na instrumencie, ale też w pracy. Kiedy co tydzień zmieniają się priorytety, ludzie odchodzą, nikt nie wie kto za co odpowiada — determinacja to dokończenie czegoś mimo że środowisko aktywnie temu przeszkadza.

Niestety, firmy często próbują zarządzać przez motywację — wspólne spotkania integracyjne, recognition awards to zabieg krótkoterminowy, który tworzy pracowników zależnych od zewnętrznego zasilania. Kiedy go nie ma, odpuszczają. Podobnie jak osoba trenująca tylko wtedy, gdy ma dobry dzień albo kiedy znajomy biegnie razem z nim – wystartuje może raz, ale maratonu raczej nie skończy.

Determinacja jest bardziej wewnętrzna i dlatego trudniejsza do “wmanipulowania”. To jak plan treningowy w twoim kalendarzu: biegasz we wtorek rano nie dlatego, że masz ochotę, ale dlatego, że zdecydowałaś, że ten maraton jest ważny. Ale też właśnie dlatego determinacja jest też trudniejsza do utrzymania — wymaga jasności co do tego, dlaczego coś jest dla ciebie ważne. Bez tej odpowiedzi, w trudnym momencie, plan ląduje w koszu.

Najpierw Ty, potem inni

ALE, determinacja, gdy Twoje ciało lub głowa odmawiają posłuszeństwa, jest mówiąc wprost — głupia. Nauczyłam się tego na własnym przykładzie i niestety, ale musiałam tego doświadczyć, żeby wiadomość dotarła, więc rozumiem tych, którzy mi nie wierzą.

Jeżeli Twoje ciało daje znaki przeciążenia, lub dochodzisz do granicy wypalenia w pracy, to maraton nie jest dla Ciebie. To znak, że trzeba odpuścić, skupić się na ważnych rzeczach, i przemyśleć swoje priorytety. Tak, praca jest ważna w życiu, ale nie ma sensu, gdy dochodzisz do momentu, gdzie praca niszczy życie.

Podobnie jest z maratonem. Jeśli z determinacją ćwiczysz jak przewiduje plan treningowy, ale przy okazji biegasz pomimo silnego bólu w kolanie, masz problemy ze snem, lub nie masz potem siły nawet wstać z łóżka, to czas na odpuszczenie — inaczej, coś pęknie, a Ty już nigdy więcej nic nie przebiegniesz.

Stawianie siebie na pierwszym miejscu nie jest egoizmem. To warunek konieczny, żeby w ogóle dobiec do mety, cokolwiek ona dla nas oznacza. Możesz mieć najlepszy plan treningowy, ale jeśli nie śpisz, nie regenerujesz się i ignorujesz sygnały własnego ciała, determinacja zaczyna jeść samą siebie. Najlepsi wiedzą, kiedy zwolnić tempo — nie dlatego, że się poddają, ale dlatego, że rozumieją, że ukończenie biegu jest ważniejsze niż jeden dobry kilometr. W maratonie hitting the wall (w polskim to chyba też po prostu ściana?) to fizyczna ściana. Takich ludzi, uderzających ściany widać sporo takich na długodystansowych biegach. W pracy to się nazywa wypalenie.

Share

Cierpliwość i sukces to nie zawsze wykres w górę

Jest wiele rzeczy, do których mam cierpliwość, ale prawdopodobnie jest jeszcze więcej, do których nie mam…

Taki typowy plan treningowy do maratonu to 12 tygodni lub więcej, trzy razy w tygodniu. W tym czasie nie ma szans na zobaczenie efektów z dnia na dzień. A wręcz przeciwnie, jest czas na zwątpienie. Dni przerwy, kiedy jedyne na co miałam ochotę to leżeć i jeść, ani trochę nie sugerowały mi, że za te X tygodni rzeczywiście dotrę do zamierzonego celu. Nie mówiąc już o tym, jak długi jest sam maraton, na którym tempo ustawia się nie według tego, jak się czujesz na pierwszym kilometrze, ale według tego, ile masz do końca. Ci, którzy wystartują za szybko, płacą za to na 30 km. Ask me how I know…

Moim największym zaskoczeniem było to, jak dużo muszę biegać wolno, żeby zacząć biegać szybciej. Nadal z tym walczę, bo przy takich treningach mam poczucie bycia gorszą zamiast lepszą i zaczynam się zastanawiać czy aby na pewno nie jest to za wolno żeby w ogóle coś osiągnąć. Ale chyba właśnie o to w tym chodzi — sukces rzadko wygląda jak wykres słupkowy rosnący w górę. Częściej wygląda jak trasa z mapą wysokości — dużo w górę, dużo w dół, i meta której nie widać.

W pracy mam podobnie. Na początku kariery tempo mojego rozwoju było oszałamiające, kiedy każdy dzień przynosił coś nowego. Teraz projekty, nad którymi pracuje są zbyt duże, żeby od razu mogły przynieść efekt końcowy, i tu właśnie przychodzi cierpliwość. Prawdziwy rozwój rzadko idzie w górę bez przeszkód. Czasem trzeba zejść ze stanowiska żeby zmienić branżę, lub wziąć projekt poniżej swoich możliwości żeby zapewnić sobie „przetrwanie” w firmie. Krok w tył nie powinien być traktowany jako porażka, bo często jest jedynym sposobem żeby znaleźć właściwą trasę.

Dlatego staram się sobie powtarzać — wolne tempo to nie jest koniec świata, bo patrząc długoterminowo, wiem że zajdę dalej.

Rutyna

Nie wiem jak Wy, ale ja kocham rutynę — to moja struktura, która przypomina mi, że wszystko jest w porządku, i czuję, że wiem co się dzieje.

Maraton to tak naprawdę nie jest sam dzień biegu, a raczej te wszystkie miesiące wcześniej, które poświęcamy na osiągnięcie celu, więc naprawdę warto skupić się na opracowaniu najbardziej optymalnej rutyny, która przy okazji będzie przyjemna. W moich przygotowaniach do maratonu, to nie był tylko mój plan biegów na tydzień, ale też co działo się wokół nich — jak jadłam, o której szłam biegać, jak hypowałam się przed biegiem, kiedy byłam zmęczona po pracy a za oknem padał deszcz… Niestety, ale w trakcie drogi do celu, jest wiele nieprzyjemnych momentów, kiedy nam się nie chce, nie widzimy w czymś sensu, lub ciężko sobie wyobrazić jak dzisiejszy dzień miałby wpłynąć na efekt końcowy.

W pracy, często słyszę o rutynie jako coś złego — znowu wtorek, i znowu ten okropny strategy call… wiele osób postrzega to jaki stagnacja, lub brak kreatywności, a ja wolę patrzeć na to jako schemat, który pozwala mi, żeby te ciężkie wtorki, zaowocowały w czymś dużym na koniec.

Maraton nie jest ot takim wydarzeniem — jest wynikiem rutyny ciężkiej pracy. Podobnie kariera. To, co widać z zewnątrz jako “sukces” albo “awans”, jest najczęściej efektem setek małych, niewidocznych powtórzeń. Rutyna jest nudna z definicji. I właśnie dlatego działa. Powtarzalne działania, które w pojedynkę nie robi różnicy, złożone razem budują wynik.

Siatka wsparcia

Wiem, że to moja determinacja, i te wszystkie inne rzeczy, które tu wspomniałam, doprowadzają do tego, że to JA przebiegam ten maraton, lub dostaję pracę marzeń. Ale nie wyobrażam sobie być tu gdzie jestem bez tych, którzy mnie wiecznie wspierają i mi kibicują.

Moi rodzice od zawsze byli moją siatką bezpieczeństwa — nieważne czy przeprowadzałam się na roczne praktyki do Berlina, lub żyłam w stresie szukając swojej pierwszej „poważnej” pracy. Podobnie z maratonem — to oni biegali (dosłownie) za mną od punktu do punktu żeby zobaczyć mnie w trakcie biegu, a na koniec otworzyć butelkę prosecco za metą. Nie wyobrażam sobie, jak miałabym nie zwariować w trakcie swojego wymagającego planu treningowego i pracy na pełen etap gdyby nie mój partner, który cierpliwie dbał o to żebym wystarczająco jadła, i miała czas na regenerację. Sukces jest Twój, bo to Ty na niego zapracowałaś, ale zdecydowanie jest o niego łatwiej, gdy ktoś Cię w tym wspiera.

Te przykłady to moje doświadczenie — tego co działa w sporcie i w pracy. Na pewno nie jestem ekspertką, popełniłam WIELE błędów i jeszcze dużo przede mną.

Dla zainteresowanych: mój plan treningowy do maratonu był świetny, ale samo wykonanie - dalekie od idealnego. Pomimo poprawy formy i coraz dłuższych biegów, zmagałam się z ostrą anemią, która doprowadzała mnie do wykończenia, a ja głupio szłam w zaparte. Sam dzień maratonu to była duża trema, nieoczekiwane 25 stopni i zmęczenie przy 35 km, którego nie potrafiłam pokonać w swojej głowie. Skończyłam 40 min później niż wszystkie moje urządzenia świata mi sugerowały.

Ale jednocześnie wypuściłam dużo łez ze wzruszenia, jak daleko zaszłam i że w ogóle mogę robić takie rzeczy! Kiedy skończyłam bieg obiecałam sobie i swojemu chłopakowi, że więcej tego nie zrobię, bo to jest zbyt wymagające i wyciągające z życia kosztem innych rzeczy… Rok później znowu wpisałam swoje imię w ballotcie na maraton po cichu licząc, że może znowu będę miała okazję się sprawdzić i wpaść w tę rutynę… W momentach, kiedy coś jest trudne, długie i nie wiadomo po co — warto wiedzieć co Cię trzyma.

Dziękuję wszystkim, którzy dotrwali do końca. Chętnie się dowiem jaki jest Twój punkt widzenia, i czego tu brakuje!

Wiele można teraz usłyszeć na temat wielokulturowości w Europie — i niestety, głównie hejtu o imigracji. Tu, wielokulturowość to droga metrem do pracy, zespół, w pracy, w którym nikt nie jest Anglikiem z urodzenia, kościół protestancki i meczet na tej samej ulicy. Żadna z tych rzeczy nie budzi zdziwienia ani specjalnych rozmów, normą jest być kimś innym. Różnorodność jest tak zwyczajna, jak to, że mamy środę co tydzień.

Subscribe now

Londyn to potwierdzenie, że znajdzie się miejsce dla każdego, nieważne czy jest się niskim, wysokim, czy się świecisz. Pamietam jak na początku moich czasów w UK byłam bardzo świadoma swojego polskiego akcentu. Nie ze wstydu, bo był polski, tylko dlatego, że był słaby :) Ale w Londynie, każdy brzmi inaczej i miasto słyszało już wszystko. Ważniejsze niż akcent lub wygląd czy pochodzenie jest pewność siebie i determinacja. Choć jest tu jeden minus wynikający właśnie z tej różnorodności — skoro każdy jest inny, jak w ogóle być zauważoną? Ale to już temat na inny dzień…

Londyn to nie tylko różnorodność i otwartość, ale też ambicja

Tu muszę zaznaczyć, że ani ambicja, ani determinacja nie wygra z przywilejem… Natomiast Londyn może nagrodzić tych, którzy pojawiają się, proszą o swoje i działają. I robi to na większą skalę niż gdziekolwiek indziej w Europie. Jako kobieta w technologii i finansach, wiem coś na temat szklanego sufitu. Niejednokrotnie odbiera mi się moment na wypowiedź w połowie mojego zdania. Natomiast co doceniam, to dostęp do największych firm finansowych świata mających tu swoje siedziby, i samo znalezienie się w tym środowisku otwiera drzwi, na które pewnie nie miałabym możliwości w Berlinie czy Warszawie. Wspaniałym sposobem, na „start” jest aktywny udział w wydarzeniach networkingowych, bardzo często nawet za darmo. Wielokrotnie udało mi się wejść tym sposobem do biur firm w najciekawszych lokalizacjach w mieście, i poznać ludzi, od których potem wiele wiele się nauczyłam.

Brytyjczycy uwielbiają rozmawiać o pogodzie, to nie jest mit. Uwielbiamy też tzw small talks (taka króciutka rozmowa o niczym zanim zaczniemy rozmawiać na konkretny temat, potrafi się ciągnąć i ciągnąć), które wiem, że Polaków potrafią wyprowadzić z równowagi! I te dwie rzeczy w połączeniu z Londynem mają się świetnie! Co może niektórych zaskoczy, w Londynie pada mniej niż w innych częściach kraju, ale to nie oznacza, że nie lubimy na nią narzekać. Zimą — jest oczywiście cały czas zimno i ciemno, a latem — przecież jest za gorąco. Idealny temat do rozmowy przez pierwsze 3 minuty każdego spotkania, lub czekając w kolejce do kasy. Jeśli kiedykolwiek będziecie w sytuacji, że ktoś Was zagaduje zupełnie bez sensu, nie denerwujcie się! Spędźcie chwilkę na rozmowie a gwarantuje — ludzie okażą się bardziej ludzcy ;)

I pomimo tych pogodowych narzekań, Londyńczycy opanowali do perfekcji spędzanie czasu na świeżym powietrzu a infrastruktura parków tego miasta tylko ku temu sprzyja. Każda możliwa chwila ze słońcem oznacza poranny spacer w parku lub wieczorny piknik przy piwku (nawet gdy jest tylko 13 stopni!). Bo natura w tak dużym mieście to luksus, który trzeba szanować. Po dniach spędzonych w malutkich mieszkaniach czy biurach, spacer w parku smakuje jeszcze lepiej. Moim ulubionym jest niezmiennie Primrose Hill i Hampstead Heath, obok którego mieszkałam przez ostatnie 7 lat. Atmosfera luzu, pieski na spacerach, i pizza na trawce!

Nie będzie zaskoczeniem, gdy powiem, ze Londyn jest drogi. Nie trochę drogi tylko BRADZO DROGI. Tu rzeczy, które w wielu miejscach Europy są uznawane za standard, kosztują tyle, że zaczynasz je uznawać za luksus. Kiedy wszystko dużo kosztuje — mieszkanie, transport, czas spędzony na dojazdy, czy kuszące wyjścia do restauracji co sobotę — to bardzo szybko zaczyna się weryfikować na czym nam zależy, co jest potrzebne, a co możemy odpuścić. Na początku mojej pracy, wynajmowałam pokój, który był tak mały, że ledwo można było otworzyć drzwi, bo blokowały je łóżko. Miałam bardzo mało rzeczy, których większość była w pudłach pod łóżkiem, bo szafa była mikroskopijna. Ale odpuściłam ten poziom wygody na rzecz możliwości odłożenia pieniędzy, wyjazd na wakacje, oraz możliwość spotkania się z przyjaciółmi w mieście. Dzisiaj nadal uważam, że była to świetna decyzja. Niektórzy dojdą do wniosku, że tak żyć się nie da i wyprowadzą się daleko poza miasto. Inni zrezygnują z jakichkolwiek oszczędności na przyszłość byle tu zostać.

Jak widać, mimo wszystkich możliwości i plusów z byciu tutaj, Londyn ma swoją cenę, ale dla mnie — warto! 🤍

Jeśli nie przepadasz za komentowaniem, zawsze możesz do mnie napisać bezpośrednio.

Niby takie małe decyzje innych nie wpływają na mnie jakoś mocno - pozwalam innym odbyć ten rytuał skakania z jednej opcji na drugą bez większego stresu z mojej strony, aż dojdą do porozumienia ze sobą (lub to ja podejmę ostateczną decyzję). Ale… problem zaczyna się póżniej przy większych dylematach. Bo jeśli nie wiesz jaki kolor kartki urodzinowej wybrać, to jak kiedykolwiek podjąć decyzję o wyborze koloru samochodu, wyjeździe na urlop, czy zainwestowaniu pieniędzy w akcje?

Paraliż decyzyjny to stan niemożności podjęcia jakiejkolwiek decyzji - głównie z powodu lęku przed błędnym wyborem, lub najprościej braku danych.

W pracy mam wrażenie, że jest jeszcze jeden, bardzo popularny powód - niemoc przed jakakolwiek zmianą, bo ta mogłaby sprawić, że to Ty musisz coś przez to zrobić. Coś innego niż zazwyczaj. Niestety, ale korporacje (i podejrzewam, że nie tylko), są pełne ludzi, którym jest wygodnie i po prostu, nie mają ochoty nic zmieniać. Tak, często te duże decyzje w pracy, to coś bardziej poważnego niż pytanie gdzie idziemy na piwko w czwartek po pracy (tradycja w biurze w Londynie, no i przecież i tak zawsze kończy się na tym samym miejscu). Plus, moim zdaniem, lepiej jest podjąć jakąś decyzję, niż czekać aż ta podejmie się sama. Brak odpowiedzi / akcji to również odpowiedź, po prostu tracisz jakąkolwiek kontrolę nad rezultatem.

Czy są sytuacje w pracy, gdzie z powodu polityki nie mamy opcji na podjęcie decyzji, chociaż w teorii powinniśmy? Owszem. Ale są też sytuacje, przy których jedyna obserwacja jaka mi przychodzi do glowy to brak decyzyjności z powodów egoistycznych.

Kiedy jesteś w tym samym miejscu, to oczywiste jest, że robi się wygodnie - znasz wszystkich, masz reputację, można lekko odpuścić z presją, bo Twoja decyzja jest bezpieczna.

Ale, z mojego doświadczenia, z większym stażem, nabieramy poczucia, ze korporacyjna gra często przynosi małe efekty. Każdy, kto spędził w korpo chociaż 2 lata, widział zmiany w strukturze organizacji więcej niż raz. A już na pewno brak jakiejkolwiek poprawy po takich zmianach. Nużąa biurokracja, oraz ciągle powtarzające się pętle systemowe (o których już pisałam), negatywnie wpływają na naszą motywację w pracy. Bo po co mam się starać, skoro widzę, że nic to nie daje?

Podjęcie jakiejś decyzji, zazwyczaj wiąże się ze skutkiem - żeby poprawić X, musimy Y. Jeśli sprobuję, i okaże się to błędą decyzją to w najlepszym wypadku nic się nie stanie, zmarnowałam tylko pewną ilość swojej energii na zbędny task. W najgorszym - system będzie ode mnie wymagał teraz innego podejścia do projektów, większego zaangażowania, lub będę musiała się czegoś nauczyć od nowa.

Dla jednych, to pewnie kwestia zasobów. Decyzja nie kończy się w momencie jej podjęcia: zaczyna się wtedy nowy projekt, kolejne oczekiwania, rzeczy są trochę poza strefą komfortu. A przecież kalendarz już i tak pęka w szwach (ktoś jeszcze nie ma przerw w trakcie dnia…?). Zmiana kosztuje energię, której nikt Ci nie zwróci. Serio to potrzebne? Może po prostu posiedzimy, odwleczemy decyzję aż przeminie?

Dla innych, to coś bardziej osobistego. Bycie ekspertem jest satysfakcjonujące. Decyzja, która wymaga nauczenia się czegoś od nowa, na chwilę zamienia eksperta w nowicjusza. A to jest (psychologicznie) bardzo drogie - czasem droższe niż jakakolwiek korzyść ze zmiany. Ciężko niektórym jest przyznać, że czegoś nie wiedzą (mam taki konkretny typ w pracy), a co dopiero zdecydować się na naukę lub zmienić podejście myślenia….

Nie ma nic złego w traktowaniu pracy jako coś, gdzie nie trzeba dawać z siebie 110% codziennie. Rozumiem też, że mamy różne priorytety, na różnych etapach życia. Ale chyba, co wkurza mnie najbardziej, to ludzie, którzy chcą zjeść jabłko, i mieć jabłko. Zostać na fajnym stanowisku pracy, z dużą ilością szacunku i poczucia eksperta, ale bez odpowiedzialności za decyzje, które wpływajaą na Ciebie, i wszystkich wokół.

Bardzo często myślę o tym, co zrobić, żeby nigdy nie stać się taką osobą. Nawet jeśli kiedyś rzucę to korpo, to chciałabym wierzyć, że będę „inna niż wszyscy”, bo przecież ja jestem wyjątkowa :) Dlatego, probuję dojść do tego, kiedy przechodzimy tą wewnętrzną transformację. W którym momencie, pozycja staje się na tyle wygodna, że jest wystarczająca?

Jeśli nie przepadasz za komentowaniem, zawsze możesz do mnie napisać bezpośrednio.

Zachęcam do lektury samej książki, i mam nadzieje, że moje spostrzeżenia komuś się przydadzą!

Subscribe now

(Moje) najważniejsze punkty z książki

AI nie „uczy się samo”: to ciężka praca ludzi, którzy często sami nie są konsumentami produktów AI.

Kto z nas kiedykolwiek zastanawiał się, skąd AI „wie” te wszystkie rzeczy? Umiejętność analizy dużej ilości danych to jedno, ale trzeba też zrozumieć, skąd te dane „w AI” się w ogóle biorą.

Za każdym systemem AI kryje się ogromna ilość ludzkiej pracy: miliony ludzi ręcznie oznaczają obrazy, kategoryzują teksty, flagują szkodliwe treści, aby model mógł się uczyć, co jest kwadratem, jak wygląda kanapka z serem i co to jest sukienka.

A firmy budujące największe systemy LLM korzystają z „taniej siły roboczej”. Autorka książki podaje przykłady: Ian z ubogiej dzielnicy Nairobi spędza dni na rysowaniu prostokątów wokół obiektów na zdjęciach, by trenować samochody autonomiczne. Hiba, uchodźczyni w Bułgarii, oznacza obrazy dla zachodnich firm AI (60 centów za zdjęcie). Pracownicy, którzy oznaczają najbardziej niepokojące treści, np. przemoc, wykorzystywanie dzieci, robią to w ramach umów o zachowaniu poufności, z minimalnym wsparciem psychologicznym, za wynagrodzenia ledwo pokrywające koszty utrzymania.

I tak, z jednej strony dobrze, że ludzie mają pracę, która dostarcza im zasobów na lepsze życie. Największa ironia? Ten rodzaj pracy ma bardzo krótki termin ważności, bo systemy, które ci ludzie trenują, ostatecznie zastąpią ich samych.

AI już jest wszędzie, czy to widzimy, czy nie.

Czy tego chcemy, czy nie, AI jest już w wielu miejscach i będzie ich jeszcze więcej. Nawet jeśli wzbraniasz się od używania AI, warto pamiętać, że przed nim nie uciekniesz, więc najlepiej zacząć się uczyć, jak je rozpoznawać.

Chatboty, z którymi mamy styczność chociażby w sklepach internetowych i social mediach, to banał. Ale patrząc na ilość fejkowych wpisów, powinniśmy zakładać obecność AI też w naszych codziennych relacjach z innymi, edukacji, pracy (np. w systemach rekrutacji), bankach - niektóre już korzystają z AI, aby „lepiej” ocenić, czy powinnaś dostać kredyt.

Autorka książki wskazuje, że proste „bycie świadomym” nie wystarcza, żeby uchronić się przed negatywnymi aspektami AI. Musimy cały czas zadawać sobie pytanie, czy i jaki wpływ ma to na nasze życie. To od nas, ludzi, zależy, jak wykorzystamy technologię, która nam towarzyszy. Bądźmy dociekliwi jak nasze narzędzia są budowane, to pomaga ze zrozumieniem samego systemu oraz potencjalnego marginesu błędów i tak zwanego „bias”, ale o tym za chwilę.

Więcej o dociekliwości i krytycznym myśleniu, przeczytacie w moim poprzednim wpisie.

AI jest jak wielkie lustro odzwierciedlające ludzi, którzy je budują.

Bias — the action of supporting or opposing a particular person or thing in an unfair way, because of allowing personal opinions to influence your judgment. - Cambridge Dictionary

Uprzedzenie, tendencyjność — niesprawiedliwe popieranie lub sprzeciwianie się określonej osobie lub rzeczy, wynikające z pozwalania, aby osobiste opinie wpływały na osąd. 

Wspomniałam już o tym, że AI ma tak dużo zasobów dzięki pracy ludzi najczęściej z biedniejszych grup społecznych. I niestety systemy AI pokazują swój największy bias właśnie w sprawie tych grup.

Murgia wskazuje wiele badań pokazujących, że szkody wyrządzane przez AI dotykają nieproporcjonalnie mocno tych, którzy są już marginalizowani. I to nie jest przypadek, tylko efekt tego, kto buduje te systemy, na czyich danych są trenowane i czyje problemy mają rozwiązywać.

Nasze własne uprzedzenia mają wpływ na dane, z jakimi LLM będzie pracować, oraz jaki efekt dawać. W końcu pamiętajmy o pierwszym punkcie, to my, ludzie, budujemy sztuczną inteligencję.

Zainteresowanych zapraszam do przeczytania tego artykułu o dyskryminacji kobiet między innymi w rekrutacji do Amazona.

To jest moim zdaniem najbardziej niebezpieczna strefa AI. Bez kontroli człowieka oraz aktywnej pracy nad zmniejszeniem uprzedzeń nasze problemy społeczne będą tylko się pogłębiać. Ci najbiedniejsi będą tylko biedniejsi, a ci „na górze” będą tylko bardziej odklejeni od rzeczywistości. Pamiętajmy o lekko sceptycznym nastawieniu do tego, co AI nam pokazuje, i szukajmy potwierdzenia w innych źródłach.

(Dlatego tak nie lubię, gdy ktoś używa aplikacji AI (jak Claude) tak samo jak Google! Ale to temat na inny dzień…)

Przewidywalność AI jest zgubna i może tylko pogorszyć założenia i krzywdę, jaką wytworzy.

W jednym z najbardziej drastycznych przykładów w książce, wygenerowana przez algorytm lista młodych ludzi stała się bardziej represyjna niż prewencyjna. W Amsterdamie władze miasta uruchomiły program ProKid - system wczesnej interwencji wobec młodzieży zagrożonej wejściem w świat przestępczy. Program był oparty na liście Top400: algorytmicznie wygenerowanym rejestrze czterystu młodych osób uznanych za najbardziej narażone na poważne przestępstwo w przyszłości. Niestety zamiast zapobiegać, ci młodzi ludzie nagle stali się obiektami inwigilacji policji i na celowniku gangów, co sprawiło, że prognoza stała się samospełnieniem.

Wskaźniki ryzyka i rekomendacje sztucznej inteligencji mogą pomagać i powinniśmy wykorzystywać tę technologię do zapobiegania przestępstwom czy postępowi chorób. Ale jeśli nie nauczymy się, jak to robić, i nie będziemy kontrolować systemu, to pozwolimy AI kształtować naszą rzeczywistość, a nie tylko ją odzwierciedlać.

AI to drzwi dla Big Tech do rządu.

Sztuczna inteligencja jak Claude czy ChatGPT nie powstała w tydzień. To lata inwestycji i ogromnej pracy. Jak wiele z nas już wie, a Murgia pokazuje w książce, rządy na całym świecie mają niemal zerową zdolność do samodzielnego budowania AI. I właśnie dlatego zlecają to prywatnym gigantom technologicznym.

Z książki dowiadujemy się, jak w Argentynie system identyfikacji rodzin zagrożonych ubóstwem działał w oparciu o narzędzia Microsoftu. Świeższym (i głośniejszym) przykładem będzie wiadomość z zeszłego miesiąca o OpenAI wchodzącym w umowę z Pentagonem, o którym więcej przeczytacie tu.

Są też oczywiście pozytywne historie kończące się sukcesem, ale wszystkie te przykłady są oparte na korporacjach, które nie mają nic wspólnego z interesem obywateli. Wczoraj przeczytałam ciekawe zdanie w „New Yorkerze”, które brzmiało mniej więcej tak: wiele firm technologicznych zaczyna od misji zmieniania świata na lepsze, ale potem skupia się tylko na zarabianiu jak najwięcej.

Nie ma nic złego w zawieraniu umów i tworzeniu projektów, które mogą pozytywnie wspomóc rządy i jakość życia obywateli. Ale my jako społeczeństwo musimy dopilnować regulacji prawnych i kontroli, żeby to nie pieniądz decydował o naszej jakości życia.

Algorytmy podejmują coraz więcej decyzji za nas, nawet tam, gdzie nie powinny.

Murgia pokazuje w książce, jak wiele decyzji oddajemy „w ręce” algorytmów. Po pierwsze, jak już wcześniej wspominałam, algorytmy popełniają błędy, a w dodatku nie ponoszą konsekwencji. Nikt nie jest winny, bo „to algorytm”. Algorytm nie jest winny, bo „to tylko narzędzie”. Ofiara zostaje sama z krzywdą i biurokratyczną próżnią dookoła niej.

Nie postrzegam tych spostrzeżeń autorki jako wezwanie do odrzucenia sztucznej inteligencji - ona sama zresztą zaznacza to na końcu książki. Ale powinniśmy krytycznie podchodzić do dużych systemów, które tylko się rozprzestrzeniają po każdej sferze naszego życia.

Ludzie najbardziej poszkodowani przez systemy sztucznej inteligencji to często ci, którzy mają najmniej możliwości, by je kwestionować. Bycie na bieżąco, zadawanie pytań i sprzeciw wobec sytuacji, w których coś wydaje się nie tak, samo w sobie stanowi formę ochrony. Dlatego jeśli widzę „darmową” aplikację AI, często zastanowię się, zanim podam tam swoje dane osobiste. W końcu nic już nie jest za darmo…

Na swojej liście potencjalnych przyszłych tematów mam oczywiście więcej w kwestii do czego w sumie używać tego AI? Jak warto wykorzystać to, do czego mamy teraz dostęp, z pożytkiem dla siebie? Stay tuned!

Subscribe now

O przeprowadzce do Londynu po raz pierwszy pomyślałam, gdy miałam 13 lat i przyjechałam tu na obóz językowy. Po powrocie powiedziałam Mamie: „Ja tam kiedyś zamieszkam”. Przytaknęła i po temacie, bo co będzie się wdawać w dyskusje z nastolatką.

Parę lat później, zupełnie nie myśląc o moim małym marzeniu, gdy nadszedł czas wyboru studiów, pojawiła się opcja wyjazdu do UK. Skupiłam całą energię na tym, żeby się tam dostać. Udało się.

Teraz, po ponad 10 latach, jestem po realizacji tego marzenia. I od prawie roku nie mieszkam już w Londynie.

Tęsknię za tym miastem codziennie.

I chociaż decyzji nie żałuję, dojadę tu w pół godziny i jestem tu bardzo, bardzo często (co powoduje, że w sumie nie wygląda, jakbym się kiedykolwiek wyprowadziła), to chociaż raz w tygodniu przechodzi mi przez głowę myśl, co musiałoby się stać, żebyśmy wrócili. No więc co jest w tym mieście takiego, że nie mogę przestać o nim myśleć?

Uważam, że najlepszą metodą na zapoznanie się z Londynem jest jeżdżenie metrem. Najlepiej w peak, największym tłumie.

Kocham dojazdy metrem (a teraz pociągiem) i nie wyobrażam sobie dojeżdżać do pracy samochodem. Inni wręcz tego nienawidzą. Tak, metro to zatłoczone wagoniki, gdzie każdy ignoruje wszystko wokół i wyglądamy jak ludzie jadący do biura w Severance. Jest głośno, gorąco i panuje ogromny ścisk. Nie ma innej metody, jak się wyłączyć i starać się nie wtrącać w to, co wokół nas. Ale właśnie za to zdystansowanie od rzeczy wokół mnie lubię dojazdy do pracy. Spędzam ten czas głównie na czytaniu książki, szybkim przemyśleniu w głowie, jak będzie wyglądał mój dzień, lub po prostu staram się wyłączyć, i tu brak zasięgu pomaga. Uwielbiam patrzeć na ludzi, jak są ubrani i co akurat czytają. Każdy jest tu anonimowy, a jednak razem tworzymy spójny obraz.

W Londynie mamy złotą zasadę - jakkolwiek się starasz, Twój dojazd będzie prawdopodobnie trwać ok. 45 minut. To taki „optymalny” czas (wiem, dla niektórych nie do wyobrażenia), jaki schodzi na przejechanie z jednej części miasta do drugiej, nieważne jak bardzo się starasz żeby było krócej. Czy to dużo? Tak.

W momencie, gdy wychodzisz z metra, każdy zaczyna pędzić, żeby jak najszybciej się stąd wydostać, byle nie spędzać tu za dużo czasu. Ale gdybyśmy mieli reagować na wszystko, co widzimy w drodze do pracy, każdy by zwariował jeszcze przed 9 rano. Mózg naturalnie odcina bodźce, bo chyba nikt nie jest przygotowany na przetwarzanie tak dużej ilości informacji naraz. I tak jest zresztą w reszcie miasta. Rozumiem argumenty ludzi mówiących, że londyńczycy są niemili w porównaniu do reszty kraju. Ja uważam, że jesteśmy zdystansowani. :) Nikt nie zwraca na nikogo uwagi i stara się robić swoje, dojechać tam gdzie trzeba. I jako side effect (efekt uboczny) każdy może być tym, kim chce, i nikt go za to nie oceni. Takie zdystansowanie od tego, co wokół nas pomaga przetrwać dzień, ale też daje pewien rodzaj swobody.

Pamiętam, jak przez pierwsze parę miesięcy mojego życia tutaj próbowałam się „nauczyć” Londynu żeby móc się wpasować. Z zachwytem patrzyłam na kobiety robiące makijaż w drodze do pracy, ktoś inny próbował nadrobić sen, oglądać Netflixa lub czytać wiadomości. Tutaj, jakkolwiek jesteś ubrana, nikt nie będzie się krzywo patrzeć. Łatwo dzięki temu dostrzec, w jakich ramach myślimy, i zastanowić się, czy one na pewno mają sens, a może to tylko nasze uprzedzenia?

Dzięki temu miastu mało co mnie dzisiaj zaskakuje i łatwo potrafię się odnaleźć w dużych, często przytłaczających miejscach. Wręcz ten ich vibe mnie przyciąga. I dlatego tutaj jest mój dom. Pomimo bycia kropelką w wielkim oceanie masy, jaka się przewija przez to miasto, jestem częścią tej energii i poczucia, że miejsce się znajdzie tu dla każdego.

W tym tygodniu kupiłam nową pralkę. Kiedy pierwszy raz ją włączyłam, na panelu pojawiła się jedna z opcji programu: „AI wash”. Czy są jeszcze jakieś miejsca bez AI?

Jeszcze kilka lat temu sztuczna inteligencja była dla większości z nas czymś z oddali albo filmów science fiction. Dziś pojawia się w przeglądarce, w telefonie, w pracy… i najwyraźniej także w pralce.

Subscribe

Jedna z rzeczy, za którą jestem najbardziej wdzięczna w studiach w UK, nie była wykuta teoria ani projekty grupowe (o tych nawet nie chcę myśleć). Była to umiejętność krytycznego myślenia (critical thinking).

Nadal pamiętam, jak w mojej pierwszej pracy do oddania komentarze składały się głównie z: How do you know that? — Skąd właściwie to wiesz? Why do you think that is? — Dlaczego tak uważasz?

Nie chodziło tylko o znalezienie odpowiedzi. Chodziło o zrozumienie, dlaczego uważamy coś za prawdę. O sprawdzanie źródeł, argumentów i zadawanie kolejnych pytań. O przyjęcie do wiadomości, że nawet bardzo przekonująca informacja może być błędna.

Dzisiaj uważam to za jedną z ważniejszych umiejętności, jakie mogłam nabyć już na studiach. I jak się szybko okazało, jest tylko coraz bardziej przydatna.

Zwłaszcza odkąd AI stało się narzędziem, z którego korzystamy właściwie codziennie. W mojej pracy to jeden z obszarów, którym zajmuję się teraz najwięcej (czasem myślę, że to jedyna rzecz, o której mówię), więc mam okazję obserwować z bliska zarówno możliwości AI, jak też ograniczenia i strach ludzi.

I im dłużej korzystam z AI, tym bardziej jestem przekonana, że w tym „nowym” świecie critical thinking przestaje być akademicką umiejętnością. Staje się podstawową kompetencją przyszłości.

Po pierwsze, coraz trudniej będzie odróżnić rzeczywistość od tego, co zostało wygenerowane.

Obrazy tworzone przez AI, pomimo częstych błędów, wyglądają jak prawdziwe fotografie. Twarze ludzi, którzy nigdy nie istnieli. Miejsca, które nie istnieją. Jeszcze niedawno zdjęcie było dowodem. Dziś coraz częściej jest tylko obrazem.

Druga rzecz jest niestety dla wielu mniej oczywista: AI nie zawsze mówi prawdę.

LLM-y potrafią odpowiadać bardzo pewnie, bardzo szybko i bardzo przekonująco. Problem polega na tym, że nie działają tak jak człowiek. I słuchając jak niektórzy wypowiadają się na temat AI, mam wrażenie, że łatwo o tym zapominamy.

AI nie ma własnego doświadczenia, nie rozróżnia prawdy od nieprawdy w ludzki sposób. Lubię o tym myśleć jak o dużym Excelu, który potrafi wykonać ogromne ilości funkcji, bardzo szybko.

Bo AI to ogromny system oparty na statystyce, który przewiduje, jakie słowa najprawdopodobniej powinny pojawić się po sobie. Dlatego czasem potrafi wygenerować świetną odpowiedź. A czasem odpowiedź, która brzmi świetnie, ale jest po prostu nieprawdą.

Trzecia rzecz, o której warto pamiętać, to fakt, że output AI nie zawsze jest najlepszy. Przynajmniej na ten moment…

Sztuczna inteligencja jest świetna w przyspieszaniu pracy i sama lubię z niej korzystać zarówno w pracy, jak i w życiu codziennym. Może pomóc zebrać myśli, stworzyć szkic tekstu, podsunąć pomysł, uporządkować informacje. W wielu przypadkach działa jak bardzo szybki asystent.

Ale wciąż, na ten moment, jest przede wszystkim narzędziem wspierającym istniejące procesy, a nie zastępującym je w całości. Będę pisać więcej o tym, gdzie moim zdaniem zmierza świat, ale póki co jeszcze dużo pracy przed nami.

Na szczęście, najlepsze rezultaty wciąż pojawiają się wtedy, gdy AI współpracuje z człowiekiem.

Kiedy ktoś sprawdza fakty, poprawia błędy, nadaje kierunek i decyduje, co faktycznie ma sens. I to jest obszar, w którym człowiek zawsze będzie lepszy niż AI.

AI nie ma duszy. I warto o tym pamiętać stając przed najbliższą rozmową o pracę lub siedząc nad kolejnym projektem w pracy.AI nie ma doświadczeń, wspomnień ani emocji. Nie popełniła błędów, z których mogłaby się uczyć tak jak człowiek. Nie ma intuicji ani odpowiedzialności za to, co mówi. Jest bardzo zaawansowanym systemem statystycznym, który nauczył się przewidywać wzorce w ogromnych zbiorach danych.

I to właśnie dlatego człowiek wciąż jest potrzebny w tym procesie. Umiejętność krytycznego myślenia jest jeszcze ważniejsza w dzisiejszych czasach. Warto nauczyć się jak pracować z AI, zachowując element ludzki.

Bo im bardziej rozwija się technologia, tym bardziej potrzebujemy bardzo ludzkiej umiejętności: samodzielnego myślenia, zadawania właściwych pytań, kwestionowania tego, co wydaje się oczywiste, i ciągłego sprawdzania informacji.

Critical thinking nie jest tylko akademickim ćwiczeniem z czasów pisania pracy licencjackiej. Coraz bardziej wygląda na jedną z najważniejszych kompetencji świata, który właśnie się zaczyna.

Bo w przyszłości prawdopodobnie każdy z nas będzie codziennie pracować z AI. Pytanie tylko, czy będziemy robić to świadomie?

Comment